رۆژیێن ئێزی..رامان و پیرۆزی
حەیدەر عەرەبۆ یوسفانی
لگۆر میتولۆژیا ئێزدیان رۆژیێن ئێزی ئانكو رۆژی گرتن بۆ خودێ،ژبەركو هەر مللەتەكی بیروباوەر و هندەك تایبەتمەندی و هزر و بیرێن خۆ هەینە، و ب وان تایبەتمەندیا و داب و نەریتا ژ مللەت و ئاینێن دن دئێنە ڤاڤارتن و جوداكرن و ناسین،و ئێزدی ژی وەك ئاین یان بیروباوەر و هزر و بیرێن تایبەت هەینە و باوەری و پێگیریەكا بهێز پێ هەیە و ژ وان بیر و باوەران رۆژی گرتن و جەژنا رۆژیانە.
رۆژی گرتن وەك ئەزموونەكێ یە مرۆڤ ب دل و دەروون رۆژی دبت و هەروەسا شكاندنا نەفسا خۆ یە بەرامبەر رێنمایێن خودێ پەرێسیێ وەك تاقیكرنەك ب كەسایەتیا خۆ ژبۆ دیاركرنا چەندیا پێگیریا وی/وێ ب رێنمایێن رێیا خودێ و تا چی رادەی دكارت خۆ قورتال بكت ژ كارێن خراب ل دەمێ رووددەن،لەوا رۆژی گرتن ب مەزنترین ئەزموون دئێتە هژمارتن كو مرۆڤ ب نەفسا خۆ دكت، لەوا ئەم ئێزدی وەكو هەر مللەتەكی لسەر روویێ ڤێ كنیاتێ رۆژیا دگرین وەك دیاردەكا مرۆڤایەتیێ هەر ژ كەڤندا و هەتا نهۆ دئێتەكرن،ئەڤ رۆژینە گەلەك كەڤن و دێرینن و هزرا گرتنا ڤان رۆژیان دزڤرتە وێ چەندێ دەمێ كو دیتین رۆژ بۆ رۆژێ رۆژ یێ كورت دبن ڤێجا كەفتنە گۆمانا هندێ كو رۆژ ئێدی نامینت و تاریستان دێ جیێ رۆناهیا رۆژێ گرت، ئەڤجا وەك هیڤیەك ژ خودێ را د وی دەمی دا رابوون سێ رۆژی ژێرا گرتن تاكو چاڤێ رۆژێ هندا نەبت و هەردەم ب خێر و بەرەكەتا وێ شاد ببن پشتی كو زانین ئێدی رۆژ یێ بەر ب درێژبوونێ دچن ژ دلخۆشیێ دا كرنە جەژن.
دەمناسین ل رۆژی و جەژنا رۆژیێن ئێزی:
ل جەم ئێزدیان جەژنا رۆژیان گەلەك یا كەڤنە و هزرا گرتنا رۆژیان هاتیە ژ دیارۆكێن سروشتی و گرێدایە ب گەردوونناسیێ ڤە و زڤرینا ئەردێ لدۆر رۆژێ،ژبەر پیرۆزیا رۆژێ د مەها كانوونا ئێكێ دا دێ سێ ڕۆژیان بۆ (ئێزی – خودێ )گرن و دبێژنە ڤان ڕۆژیان (ڕۆژیێن ئێزی)،ئەڤ جەژنە پشتی سێ ڕۆژێن ڕۆژیان دئێتە كرن ئانكو ڕۆژێن سێ شەمبوویێ و چارشەمبوویێ و پێنچ شەمبوویێ رۆژینە و ئینیێ جەژنە، وەكی د ڤێ سەبەقا ژ قەولێ (قەرە دەنگزێ تاری) دا خویا دبت:
هەر سێ ڕۆژێن جدیدە ئەم سێ ڕۆژا دگرن بۆ سلتان ئێزیدە سبەها ئینیێ ل مە عیدە
رۆژیێن ئێزی (ڕۆژیێن نە گۆرن) هەر سال د ئینیا ئێكێ دا ژ مەها كانوونا ئێكێ ب هژمارا رۆژهلاتی،وەكی سەبەقەك ژ قەولێ مەها خویا دكت:
ژ قەولێ فەخرێ زەڕگوونە هەر یە ب حەرفە یە ب ناسبوونە بنیاتا هەر دوازدە مەها كانوونە
وەكی د ڤێ سەبەقا قەولێ(قەرە دەنگزێ تاری) دا هاتیە دیاركرن:
هەر سێ ڕۆژی دفەخرن لسەر مە ئێزدیا دفەرن دا ئەم ئیمانێ ژ خورا ژێ هلگرن
چنكو ڤان هەر سێ رۆژان دا دبتە دوورترین ماوە د ناڤبەرا ئەرد و رۆژێ دا،ڤان هەر سێ ڕۆژیان پەیوەندیەكا راستەوخۆ ب گهۆرینا دەمێن سالێ ڤە هەیە،لەوما ل هەر رۆژەكێ ژ رۆژیێن ئێزی (سێ شەمبوو و چارشەمبوو و پێنچ شەمبوو)ێ دیاردەیەكا گەردوونی چێدبت ئەو ژی ستێرێن بناڤ (پیرۆ ،تەرازوو،قورغ) دیار دبن ئەڤ هەر سێ ستێر دپیرۆزن،بەلێ ل رۆژا ئێكێ ژ ڕۆژیێن ئێزی رۆژا سێ شەمبوویێ ل دەمێ فتارێ لگەل رۆژئاڤا ل عەزمانی (پیرۆ) یە خویایە و دیار دبت،ل رۆژا دووێ رۆژا چارشەمبوویێ لگەل رۆژئاڤا تەرازوو و پیرۆ هەردوو پێكڤە دخویانە و دیار دبن و ل رۆژا سێیێ رۆژا پێنچ شەمبوویێ دگەل رۆژئاڤا (پیرۆ،تەرازوو،قورغ )دگەل ئێك خویا دبن و دچنە ئاڤا د شەڤەكێ دا و ڕۆژا چارێ دبتە جەژن،لەوما ئەڤ هەر سێ رۆژیێن ئێزی دكەڤنە دكوورترین دەمێ سالێ دا.
پشتی بۆرینا نێزیكی شەش هەیڤان ژ رۆژیێن ئێزی ل شەڤا (25)ێ گولانێ ب هژمارا رۆژهلاتی ستێرا (پیرۆ) ل باكوور دەردكەڤت و خویا دبت،ئانكو پێرێ سالێ یە و ئەو پیرۆ (12) ستێرن ب هەر دوازدە هەیڤێن سالێ تێنە ناسین، ل شەڤا (25)ێ خزیرانێ ب هژمارا رۆژهەلاتی ستێرا (تەرازوو) ل رۆژهلاتێ دەردكەڤت و ل ئەزمانی تێتە دیتن ل شەڤا (25)ێ تیرمەهێ ب هژمارا رۆژهەلاتی ستێرا قورغ (گەلاوێژ) ل باشوورێ رۆژهەلاتێ دیار دبت ئەڤ ستێرە دژەنت و ئێكسەر رۆژ بۆ رۆژێ كەش و هەوا بەرەڤف هوونكاتیێ ڤە دچت،ئێزدیان ژ كەڤن دا هزر كرینە و ڤەكێشانە لسەر نژاندنا فریشا و ئەرد و ئەزمان و زڤراندن و هاتن و چۆنا ستێران و رۆژ و هەیڤ و گهۆرینا دەمێن سالێ و سروشت سوهێ دنیایێ.
داب و نەریتێن ئێڤارا رۆژیێن ئێزی:
بێگۆمان مللەتێ ئێزدی مللەتەكی ب خێرن و خێرێ بۆ هەموو دنیایێ دخوازن،ڤێجا ل ئێڤارا رۆژیێن ئێزی هەر مالەكا ئێزدی سەربرەكێ ب خێرا ناڤێ ئێزی سەرژێ دكن ژبۆ فتار و پاشیڤێ خۆ،هەروەسا هندەك ژێ بۆ فەقیر و بەلەنگازا پێشكێش دكن و خۆ ئامادە دكن ژبۆ پاشیڤێ،رۆژی گرتن ل جەم ئێزدیان بڤی تەرزێ ل خوارێ یە پشتی نیڤا شەڤێ پاشیڤێ دخۆن و دگەل تاری گەوركێ دبتە دەڤگرتن ئانكو نابت مرۆڤ هیچ تشتەكی بخۆت و ڤەخۆت و دڤێت خۆ ژ هەموو پەیڤێن خراب و گوننەه و بەدكاریا دوور بكت،هەروەسا هاژ ئاخفتنا خۆ هەبن و خۆ ژ تێكەلیێن سكسی و تشتێن خراب دووربكن،كەسێ عەمرێ وان بچوك یان ژی گەلەك مەزن و كەسێن نەخۆش و ب دووگیان (ب حەملە)،شیردایی (ژنا شیری ددەتە زارۆكێ ژنوو بووی) بێ مەجال .. هتد،نە مەجبوورن رۆژیان بگرن.
فتارا رۆژیێن ئێزی:
هێڤاری بەری رۆژئاڤا رۆژی گر دەست و چاڤێن خۆ پاك و تەمیز دكت و پەروەستەی خودێ دبت و دبێژت:یا خودێ و خودانێ رۆژیان تۆ رۆژا من ژ منرە قەبوولكی و دچت ل توركێ بەراتا زیارەت و تواف دبت و فتارا خۆ دخۆت و هەر سێ رۆژیان بڤی تەرزی دبتە سەرا.
هێڤارا رۆژا جەژنێ:
پشتێ هەر سێ رۆژی تەمام دبن و ل هێڤارا جەژنێ، هەموو ئێزدی ژبۆ جەژنێ خۆ ئامادە دكن،چنكو جەژنەكا مەزنە د باوەریا ئێزدیان دا،كابانیێن هەموو مالێن ئێزدیان نانەكێ تایبەت دپێژن و دبێژنێ سەوك و پاشی هەموو گوندی ئەوان سەوكا ل هەڤدوو دگەرینن تا كو نانێ وان تێكەلی یەك ببت و دلێ وان ل هەڤ خۆش ببت بۆ بتر مكومكرنا باوەریێ و بهێزكرنا پەیوەندیا دناڤبەرا وان دا،دیسان خوارنێن جۆراوجۆر ب ئەڤێ هەلكەفتێ چێدكەن،هەروەها مجێورێن هەر گوندەكی چرایێن خاسا ڤێدخێن.
سبەها جەژنێ :
ل سبەها رۆژا جەژنێ بەری رۆژ دەركەفتنێ ژن قەستا زەهمانێ گوندی دكن و هندەك تشتان ب خێرا مریێن خۆ لسەر هەڤ دگەرینن و غەریبیێ و لاڤژە لسەر گۆرێن مریێن خۆ د لۆرینن،هەروەسا ل سبەها جەژنێ مجێور و دگەل هەموو ریهسپیێن گوندی ل جیەكی ل هەڤ كۆم دبن،پاشی پێكڤە ل جەژنا هەموو مالێن گوندی دگەرێن و ل ئێك و دوو دبنە مێڤان و جەژنا هەڤ پیرۆز دكن و ل ئالیێ دن گەنج و لاو و زارۆك ل كۆلانێن گوندی مال ب مال دگەرێن بڤێ هەلكەفتێ كەیفخۆشن.
تُتاح هذه الصورة أيضا في: کوردی