September 23, 2019

Lalish Media Network

صحيفة إلكترونية يومية تصدر باشراف الهيئة العليا لمركز لالش الثقافي والاجتماعي في دهوك - كوردستان العراق

Amer Çelik : Şîxadî …Rastî û nasîn

Şîxadî… Rastî û nasîn
Amer Çelik
Heger wek ku dîrokzanên Islamî dibêjin ku Şêx-Adî  bi kardariye ku Êzidiyan ber bi ola Islamê ve dagerîne hatibû
herêmê… ?!Yan jî wekî ew dibêjin ku Şêx-Adî  di bin bandora ola  hinek Şêxên derwêş Islamê de hatiye nav Êzidiyan ta ku ramanên wan bi Êzidiyan bide qebûl kirinê…?! Ew çi sedmên xurt û bi hêrz bûne ku Adî  ji bo wan hatibû nav Êzidiyan…?! Heger raste ku Adî ji bo ku Êzidiyan dagerîne bi ser ola Islamê de kanîn in ew sedemên girîng ku ji bo wan sedeman Şêx-Adî bi hezarê kîlmtiran , bi sedan gund û bajaran û komar li pişt xwe bihêla were nav miletekî hejar wekî Êzidiyan…?! Kanî ew niviştên kardariye Şêx –Adî ji Şêxên Islamê gitibû bi mebeste were nav Êzidiyan û ola Islamê bi wan bide qebûl kirin…?! Gelo raste ku Şêx-Adî bi eslê xwe ji Balbek ê ye…?! Yan ew bi asil Hekariye…?! Heger Şêx-Adî nehate nav Êzidiyan(Laliş)  wê ci bibû ye…?! Rastiye Êzidiyatê wê di kurde bû ye…?! Lewma jî lêkolînvan Reşîd Xîyûn dibêje ku peywendiyên di navbera Êzidiyan û Şêx-Adî de pir nependî ne û têkilî hev in!… Her weha ya berêz Reşîd dipirse ; Şêx-Adî  merovekî Islamî bûye di nav Êzidiyan de…? Yan jî ew qelenderekî-derwêşekî di   şikeftên Laliş de di  xeulê de bû…? Her weha bi dehan pirs û nependî di dîroka Şêx-Adî û Êzidiyatiyê hene û hîn zelal nebûne.
Gelek dibêjin ku Şêx-Adî ne merovekî Emewî bû. Wekî ibin Etbe di pirtûka Fisûl Alfexriy e (الفصول الفخرية )de, di rûpelê 37an dibêje ku Adî kurdekî  Hekar ye. Her weha lêkolînvan Yaqûp Serkîs jî di pirtûka xwe de dibêje; ku Adî ibin Mûsafir kurd e. her weha lêkolînvan Ismaîl Baxdadî û berêz Mizûrî dibêjin ku Şêx –Adî  kurd e. dîtinên wek yê hêja Mizûrî hêjaye ku merov li ser bisekine,qîmet bidîyê û lêkolînên kur û dirêj li ser bike.
Di rastî û nasîne Şêx-Adî de,Êzidî bi xwe jî bûne celeb-celeb. Celebek  ji rewşenbîrên Êzidiyan gihîştine wê baweriyê ku Şêx-Adî nûjenê ola Êzidiyaytiyê ye ew bi asil Hekariya. Ji dak û bav de Êzidiye, koçberê Libnanê (Betfar) e. Heger ew nehate Êzidiyatî îro wê tunebuye, bi kêmasî wê di gol û gera neqam de bûye. Bi rastî ev nerîn ya piraniyê reşenbîr û çalekvanên  kurdên Êzidiyane. Ez jî yek ji vî celebî me. Celebê dewam ku wekî lêkolînvanên ola Islamê dibêji ku Şêx-Adî Erebe .Bi kurtî ev celeb bi ramanên lêkolînvanên Islamî bi bondor in.Celebê siyamîn hinek ji oldaran û miletê Êzidî ku dibêjin Şêx-Adî xwedanê kermatane,ew Adî wekî pêxemberekî dibînin. Bi rastî piraniye Êzidiyan pêxemberiye Adî qewbûl nakin û her bi vê gotinê Şêx-Adî dinasin Şêx-
Adî xwedanê Kerametê“
Em di dawiye gotar xwede bi kurtî li ser Şêx-Adî  rastî û nasîne wî de bibêjim ku heger Şêx-Adî qelenderk-derwêşek bû, lê Êzidiyatî oleke ser bi xwe bû ye. Vê olê Şêx-Adî hembêz kirbû, her çiqasî sedemên vê hembêz kirinê ne diyar bûn jî lê Êzidiyatî ma wekî Êzidiyatî-Êzidî
Xwendevan û çalekvanên Êzidiyan îro di wê baweriyê de ne ku Şêx-Adî nûjenekî ola Êzidiyan bû û xizmetek pir mezin ji bo Êzidiyan û Êzidiyatiyê kiriye.
Xwendevanên hêja; Em jêderan(çavkaniyan)  ji bo gotare me ya ku bi navê „ Mîrgeh, êl û eşîrên Kurdên Êzidî“ digerin . Ez hêvî dikim ku yê jêderek ji bo vî babetî li ba wî peydebibe, ji bo min li ser vê
Mailê  [email protected]  bişînê.
Di  nêzîk de ji bo hêjayn ev gotare me  Mîrgeh, êl û eşîrên Kurdên Êzidî ji bo hêjayan tê weşandin .
 
 
Çavkaniyên vê lêkolînê ( Şîxadî  rastî û  nasîn)
Çavkaniyên Almanî
1-Rudolf Frank  Scheich´Adî, der grosse Heilige der Jezîdis- Bibl.Berlin 1911
2-M.V.Oppenheim.Vom Miltemeer zum persischen  Golf, Berlin 1899-1900
3-G.Furlani Gli interdetti die Yezidi; der Islam
Çavkaniyên Tirkî
1-John S. Guest-Yezidilerin Tarihi (Ibrahim Bingöl) avesta (Diyarbiker)2001
2-Yaşar Batman -Ezidi Kürtlerin ölümsüz Azizesi begê
3-Torî  -Yezidilik ve Yezidiler
 
Çavkaniyên Erebî مصادر البحث
                                              
١زهير كاظم عبود-عدي بن مسافر-مجدد الديانة الايزيدية Zûhêr Kazim Ebûd E`udi ibin Musafir, Nujenê ola Êzidiyaytiyê
٢الدكتور خليل جندي- عدي بن مسافر مجددالديانة الايزيدية وليس مؤسسهاDr.Xelîl Cindi-Eùdî ibin Musafir nujenê ola Êzidiyatiyê ne damezrandinê wê
٣ابن خلكان – وفياتالاعيان  الجزء الاول ص 361         Ibin Xelkan-weyat Al-Eiyan C 1,R 361
    ٤جورج كتن-انعطافات هامة في حياة الايزيدين Corc Kitin dagerînên girîng di jiyana Êzidiyan de
٥دكتور سامي سعيد- الايزيدية احوالهم ومعتقداتهم Dr. Samî seid- Al- Yezîdiya rewş û parastinên wan
٦عبدالرحمن مزوري-تاج العارفين عدي بن مسافر الهكاري  ليس امويا-سليمانية2001 Abdul-Rehman Mizûrî- Tac Arfîn, Eùdî ibin Musafir Hekarî  ne Emwî
٧محمد امين زكي -تاريخ الكرد وكردستان جزء الاول ص 294-297 M. Emîn Zekî –Tarîxa Kurd û Kurdistan  C1 R 294-297
٨دكتور كاظم حبيب-الايزيدية ديانة تقاوم نواءب الزمان -دار الحكمة لندن 2003 Dr. Kazim Hebîb- Êzidiya ola ku berxwendane dijwar bi demê re
٩حاجي علو ابو سينم- المنتظر  Hacî Elo abu Sînem- Bendewar
١٠الدكتور خلف الجراد-اليزيديةواليزيديون-سورية 1995 Dr. Xelef Cerad Êzidî û Êzidiyatî
١١عباس العزاوي -تاريخ اليزيدية واصل عقيدتهم-بغداد 1935  Ebas Al-Ezawî-TarîxÊzidiya
١٢نورالدين بن الحسن-بهجة الاسرار ومعدن الانوارص215 Nuredîn ibin Al-Hesen-Behcet Al-Esrar û Meden Al-anwar
١٣عبدالرزاق الحسني-اليزيديون في حاضرهم وماضيهم-بغداد1950 Ebid-Rezaq –Pêmayî û pêşeroja  Êzidiyan
١٤احمد تيمور-اليزيدية ومنشا نحلتهم-القاهرة 1928  Ahmed Teymûr- Al-Yezdiya
١٥صديق الدملوجي-اليزيدية-موصل1949 Sadîq Demelocî- Al-Yezîdiya
١٦سعيد الديوه جي-الايزيدية-موصل 1973 Seid Al-dewecî Al-Yezîdiya
١٧محسن سيدا-مقالة -مدارات 2013  Mihsin Sîda- gotar malpera Medarat 2013
١٨المقريزي-السلوك لمعرفة الملوك-القاهرة 1934 al-meqrizî –Silok mehrîft Milok
19-ابن الاثير-الكامل في التاريخ-مصر 1290ه  Ibin al-Esîr Kamil fî Tarîx
٢٠ابن تيمية – الوصية الكبرى -الطاءف 1987 Ibin Teymiya Weyeta Mezin(Kubira)
٢١الجيلاني-قلاءد الجواهر  و فتوح الغيب Al-Ceylanî Qelad Al-Cewhîr , Fitûh Al-xeyîb
٢٢تاريخ  ابن  خلدون    Tarîx ibin Xeldûn
٢٣ياقوت  الحموي  – معجم البلدان  Yaqûd Al-Hemuî-Me,ecem Bildan
٢٤محمدعبدالحميد الحمد-الديانة اليزيدية بين الاسلام والمانوية-دمشق2002 M.Abid Al-Hemîd- Yezîdiya di nav bera Islam û Mewniyê de
٢٥اسماعيل جول بك-اليزيدية قديما وحديثا-بيروت1934  Ismehîl Çol beg ê
٢٦السمعاني-الانساب Al-Sem,E anî-Al-Nisab
٢٧مناقب شيخ ادي -مخطوطة في مكتبة العامة-برلين Menaqib Şêx-Adî pirtûkxane Berlîn
٢٨العيد الكبيرللايزيدين-كارل ماي-ترجمة داود مراد الختاري-دهوك2008 Karil Mayî- Cejna Mezin
٢٩اليزيدية- ترجمة  احمد حسن Al-Yezîdiya wergêr Ahmed Hesen
٣٠الشعراني – الطبقات الكبرى  Al-Şe ranî- Tebaqat kubira

Related posts

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Copyright © 2018 by Lalish Media Network .   Developed by Ayman Qaidi.