ئه‌یلول 22, 2019

Lalish Media Network

صحيفة إلكترونية يومية تصدر باشراف الهيئة العليا لمركز لالش الثقافي والاجتماعي في دهوك - كوردستان العراق

مللەت مەحەمەد:گرنگی و رۆلێ‌ زمانێ‌ رەخنەیی د ئەدەبی دا

گرنگی و رۆلێ‌ زمانێ‌ رەخنەیی د ئەدەبی دا
مللەت مەحەمەد
زمان وەكو ئامرازەكی یە بۆ ژلایێ‌ تێگەهشتنێ‌ ڤە ، دناڤبەرا كوكا ئاستەنگ و گرفتاریان دا زۆربەی جاران دئێتە بكارئینان دناڤبەرا جڤاكان دا بۆ پارێزگاریكرن و بەرزراگرتنا پیرۆزی و پاشماوێن شارستانیێن مرۆڤایەتیێ‌ و رۆلەكێ‌ كارا و بەرچاڤ یێ‌ هەی د دەم جیێن هەمەجۆر دا،دكارت وە كو پێتڤی ب وی رۆلی راببت تاكە ئالاڤە بكارت ب لەزترین دەم،هزر و مەرەمێن هەڤدو ئالۆگۆر بكت و نێزیكبوونەكێ‌ دناڤبەرا وان پەیدا بكت و ژبەرگرنگیا رۆلێ‌ وی زۆر جاران دەمێ‌ بەحس ل زمانی دئێتە كرن،ژلایێ‌ ئەدەبی یان رەخنەیی ڤە،لسەر هەمان بنەما دئێتە نیاسین،هەر ژبەر گرنگی و بەرفرەهیا بابەتی بتنێ‌ دێ‌ ب شێوێ‌ ئەركان بەحس كەین،زمان ژئالیێ‌ ئەدەبی ڤە:ئەدەب دخودیكا زمانی دا دئێتە نیاسین،شێوەیەك ژ شێوەیێن دەربرینێ‌ وەكو موزیك و لەیزین تشتێ‌ ئەدەبی ژ زمانی جودا دكت ، ئالاڤێ‌ هەر شێوەیەكی دەربرینێ‌ ئالاڤێ‌ خۆ یێ‌ جودا یێ‌ هەی گۆمان تێدا نینە هەر رەگەزەك زمانی بجه دئینت وەكو ئەركێ‌ دەریرینێ‌ وەكو ئەركێ‌ دەربرینێ‌ یان هەلچۆنێ‌، چیرۆكنڤیس یان خودانێ‌ هەر تێكستەكی ئەدەبی،ب رێیا تێكستا خۆ یان پەیاما خۆ بو خووندەڤانی فرێ‌ دكت دا كارتێكەر بت لسەر جڤاكی و خووندەڤانی ب شێوەیەكی بەردەوام ئانكو ئەدەبی دبت پێویستی كونتێكستەكی (context) ب شێوەیەكی كو خووندەڤان تێبگەهت هەردەم گۆتار دئێتە بەر بەحس و دانوستاندن و گەنگەشا ئێكسەر،دێ‌ زالبوونا ئەركێ‌ شیعرییەتێ‌ سەرهلددەت،ئەڤ چەندە ژی دئێتە پێش ب رێیا گڤاشتنێن لسەر پەیامێ‌ دئێنە كرن (جان گوهن) گرنگیەكا زۆر ددەتە شعرێ‌ لەوا داكۆكیێ‌ ل سەرئەركێن پەیوەندیكرنێ‌ د شیعرێ‌ دا دكت ،ستەمە شعریا گۆتارێ‌ بێتە بەحسكرن،بێ‌ پەیوەندیكرن داكو شعر ببیتە شعر ب دروستاهی ژ ئالیێ‌ وەرگری ژی ڤە یا رۆن بت،زمان ژئالیێ‌ رەخنەیی ڤە: رەخنە ب زمانێ‌ دووێ‌ دئێتە نیاسین ژلایێ‌ (رۆلان بارت ) ڤە یان میتا زمانە (meta language) لسەر زمانێ‌ یەكێ‌ یان زمان وەكو بابەت ،بڤێ‌ چەندێ‌ دڤیا كریارا رەخنەیی دووجۆرێن پەیوەندیان ئاشكەرا بكت،ئەو پەیوەندیا دناڤبەرا زمانێ‌ رەخنەیی و زمانی دا،ئەرێ‌ بابەتێ‌ رەخنە نێزیكبوونا ڤان هەردوو جۆرێن زمانی درەخنێ‌ دا وان تێكەلی لوژیكێ‌ دكت،ژئەگەرێ‌ وێ‌ جوداهیێ‌ ئەوا سەرهلدای دناڤبەرا هەردوو ئاستێن زمانی دگەل شرۆڤەكرن و راڤەكرنا شێوازێن پێشئێخستنا بڤێ‌ رێ‌ زمان د دانا وی دەمی ئەو هەول كارێ‌ بۆ ئاڤاكرنا زمانی دهاتە كرن،بەلێ‌ ئەڤ چەندە ب رەها نە دزانی،چنكو رەخنە گرنگترین ئافراندن قەلەم ددا،ئارامیا وێ‌ ژ گرنكی و بهایێ‌ وێ‌ كێمتر هەست پێ‌ نەدهاتەكرن،زۆر یا گرنگە ددەقێ‌ ئەدەبی دا هندەك رەگەزێن ئافراندی هەبن ، دشیاندا بت ڤالاتیەكێ‌ ،جوانكاریێ‌ دئاستێ‌ ڤالاتیا شیعرییەتا دەقێ‌ ئەدەبی دا ب دانت وەكو كاكلكا بابەتێ‌ دیار، پێتڤیە چەندین شیعرییەت ددەقێ‌ رەخنەیی دا هەبن داكو ب دروستی بكارت ب هەموو رۆل و ئەركێن خۆ رابت.

مقالات ذات صله

الرد

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *

Copyright © 2018 by Lalish Media Network .   Developed by Ayman Qaidi.