تشرینی یه‌كه‌م 22, 2019

Lalish Media Network

صحيفة إلكترونية يومية تصدر باشراف الهيئة العليا لمركز لالش الثقافي والاجتماعي في دهوك - كوردستان العراق

خوەکوشتن ئەگەرێ مرنێ يێ دويێ یە 

خوەکوشتن ئەگەرێ مرنێ يێ دويێ یە 
نۆش نیوز:‏

ھندەک راستی ل دور خۆکوشتنێ

• سالانە 800000 کەس ل جیھانێ گیانێ خوە ژ دەست ددەن ژ ئەگەرێ خۆکوشتنێ.‏
• بەرامبەر ھەر حالەتەکێ خۆکوشتنێ ژی گەلەک مرۆڤ ھەنە ھەولا خۆکوشتنێ سالانە ددەن و ‏ھەولێن خوکوشتنا پێشدەم فاکتەرەکێ گرنگێ کەترسیێ یە بو خەلکی ب گشتی.‏
• خۆکوشتن دووەم حالەتێ مرنێ یە بو کەسێن عەمرێن وان دناڤبەرا 15 و 29 سالی دا.‏
• خوارنا دەرمانان و خوقەندقاند و خوکوشتن ب چەکی، بەربەلافترین ئالاڤێن خۆکوشتنێ نە ل ‏سەر ئاستێ جیھانێ.‏

دەستپێک:‏
سالانە دۆرێن 800000 کەسان ژیانا خوە ب دووماھی دئینن، دگەل ڤێ چەندێ ژی گەلەک کەس ھەول ‏ددەن خوە بکوژن، ھەر خۆکوشتنەک کاریگەریێ دکەتە ل سەر خێزان و جڤاک و وەلاتان ب گشتی و ‏شوونوارێن درێژخایەن ل ددوڤ خوە دھێلن، خۆکوشتن ل ھەموو عەمران ھەیە و دووەم ئەگەرێ مرنێ یە ‏بو کەسێن دناڤبەرا 15 و 29 سالیێ دا ل سەر ئاستێ جیھانێ ل سالا 2016ێ وەرە.‏

خوەکوشتن نە بتنێ ل وەلاتێن زەنگین پەیدادبیت، بەلکو دیاردەکا جیھانی یە و ل ھەموو وەلات و ‏ھەرێمان پەیدادبیت، د راستی دا 79% ژ حالەتێن خوکوشتنێ ل وەلاتێن ئاستێ ئابووریێ نزم و ناڤنجی ‏پەیدادبن.‏

خۆکوشتن ئاریشەکا ب مەترسییە بو ساخلەمیا گشتی و پێدڤی ب ستراتیژیەکا گشتی د ھەموو واران دا ‏ھەیە داکو رادەیەک بو بھێتە دانان و پتریا جاران ژی وێ ستراتیژیێ گەلەک مەزاختن ژ بو نەڤێن.‏

کی پتر د مەترسیێ دانە؟
دگەل وێ چەندێ کو پەیوەندی دناڤبەرا خوکوشتن و تەنگەزاریێن دەروونی ب تایبەت ( خەموکی و ‏تەنگەزاریێن دەرئەنجامێ ڤەخوارنا کحولان پەیدادبن) یا دیارە ل وەلاتێن زەنگین، بەلێ گەلەک حالەتێن ‏خۆکوشتنێ د دەمێن قەیرانان دا پەیدادبن ژ ئەنجامێ نەشیانا خوگونجاندنێ دگەل فشارێن ژیانێ، ‏وەکو ئاریشێن دارایی و تێکچوونا پەیوەندیەکێ وەکو ئێشان و نەخوشیێن دومدرێژ.‏

سەرەرای ڤێ چەندێ گرێداینە ب لەھی و کارەسات و بەدرەفتاریێ و ھەستکرن ب گرتنێ و بتنێبوونێ، ‏ھەروەسا رێژەیێن خۆکوشتنێ زێدەدبن دناڤبەرا پەینابەر و ئاواران دا، مللەتێن رەسەن، خونسی و ‏خوگورێن رەگەزی، زیندانیان، ھەکە بەری ھینگی ژی ھەولدانەک ھەبیت دێ فاکتەرێ ب مەرتی بیت بو ‏خۆکوشتنێ.‏

رێکێن خۆکوشتنێ:‏
‏20% حالەتێن خۆکوشتنێ ل سەر ئاستێ جیھانێ ب ژەھراویبوونێ ب دەرمانێن کێزک کوژ پەیدادبن و ‏پتریا وان ل دەڤەرێن چیایی و گونداتی و وەلاتێن ھەژار و ناڤنجی دا ھەنە، ھەروەسا خوخەنقاندن و ‏خوکوشتن ب چەکی ھندەک رێکێن دیترن.‏

زانینا رێکێن خۆکوشتنێ ژ تشتێن گرنگە بو دانانا ستراتیژیێن کو دبنە ئەگەرێ خوپاراستنێ ژ ‏خۆکوشتنێ وەکو رێگرتن ل گەھشتنا ئالاڤێن خۆکوشتنێ.‏

خوپاراستن و بەھنگاریا خۆکوشتنێ:‏
خوکوشتن ژوان کارانە کو دشیاندایە ژێ بھێنە پاراستن، گەلەک رێک ھەنە کو دشیاندایە ل سەر ئاستێ ‏کەسان بھێنە گرتن بو رێگرتن ل خۆکوشتنێ و ھەولێن خۆکوشتنێ و ژوانژی:‏

• دانانا رادەیەی بو گەھشتن ب ئالاڤێن خوکوشتنێ وەکو ( دەرمانێن کێزک کوژ، چەک، و ھندەک ‏دەرمان).‏

• ل قوتابخانێ مایتێکرن ھەبن و بھێنە خواندن.‏

• دانانا ھندەک قانوونا کو رادەیەکی بو ڤەخوارنا کحولا بدانن.‏

• دەستنیشانکرن و چارەسەرکرن و چاڤدێریا زوو بو تووشبوویێن تەنگەزاریێن دەروونی و ‏تەنگەزاریێن ژ ئەنجامێ ب کارئینانا کەرستێن کحولی پەیدادبن و ئێشان و نەخوشیێن دومدرێژ.‏

• راھێنانا کارمەندێن ساخلەمیێ یێن نە تایبەتمەند بو ھەلسەنگاندن و برێڤەبرنا رەفتارێن ‏خۆکوشتنێ.‏

• چاڤدێری و دووڤچوونا وان کەسان بھێتە کرن ئەوێن بەری ھینگی ھەولا خۆکوشتنێ کری و ‏پشتەڤانیا جڤاکی بو بھێتە دابینکرن.‏

خۆکوشتن ژ بابەتێن ب زەحمەتە و پێدڤیە گەلەک لایەن ھەڤکاریێ و ھاریکاریێ بکەن بو پاراستنا ‏وەلاتیان ژ خۆکوشتنێ وەکو لایەمێن ( ساخلەمیێ و فێرکرنێ و چاندن و کار و قانوون، بەھنگاری و ‏سیاسی و راگەھاندن) و پێدڤیە ئەو ھەماھەنگی یا گشتی بیت و پێکڤە کاربکەن بو نەھێلانا ‏خۆکوشتنێ.‏

مقالات ذات صله

الرد

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *

Copyright © 2018 by Lalish Media Network .   Developed by Ayman Qaidi.